Działanie sprawne a zorganizowane
Organizacja (rozumiana w sensie atrybutowym) może być dobra albo zła. Jak to ocenić? Można przeanalizować i ocenić sposób, w jaki organizacja osiąga cel swego działania. Co jednak przyjąć za mierniki (kryteria) niezbędne do przeprowadzenia takiej oceny? Odpowiedzi może udzielić nauka, zwana prakseologią (od greckiego słowa prakseos oznaczającego działanie). Zajmuje się ona zasadami rządzącymi skutecznym, sprawnym działaniem podejmowanym indywidualnie albo zbiorowo oraz sposobami usprawniania przedsięwzięć ludzkich. Za prakseologiczne kryteria sprawnego działania uznaje się: skuteczność, korzystność i ekonomiczność. Co oznaczają te pojęcia?
Zacznijmy od skuteczności. Skuteczne jest takie działanie, które prowadzi do skutku zamierzonego jako cel. Wyjaśnijmy to na przykładzie. Pewien przedsiębiorca postawił sobie za cel osiągnięcie w określonym czasie zysku wynoszącego milion złotych. Jeżeli taki zysk osiągnie, jego działanie okaże się skuteczne. Jeżeli zysk przedsiębiorcy wyniesie 600 tys. zł, powiemy, że jego działanie nie było całkiem skuteczne (skuteczność wyrażona w procentach wyniesie wówczas 60%). Jak widać skuteczność podlega stopniowaniu. Działanie może być w pełni skuteczne lub częściowo skuteczne. A jeżeli przedsiębiorca nie osiągnął żadnego zysku? Wtedy mówimy, że jego działanie było nieskuteczne.